Зошто САД ја нападнале Венецуела и го уапсиле Мадуро? Сè што треба да знаете за тензиите што тлеат со децении

Експлозии биле забележани во воени бази како Фуерте Тиуна и аеродромот Ла Карлота, како и во други области.

Претседателот Доналд Трамп објави на својата платформа „Truth Social“ дека американските сили извршиле „голем напад“ и дека ги фатиле венецуелскиот претседател Николас Мадуро и неговата сопруга, по што ги извеле од земјата. Ова е опишано како „брилијантна операција“ со учество на специјални единици, според извештаите на „New York Times“ и „CBS News“.

Оваа акција претставува кулминација на повеќемесечна ескалација на тензиите. Од август 2025 година, САД распоредиле значајни воени сили во Карибите, вклучувајќи носач на авиони „USS Gerald R. Ford“, воени бродови и специјални единици. Досега се уништени десетици бродови обвинети за шверц на дрога, а во декември 2025 година бил извршен напад со дронови врз пристаништен објект во Венецуела, што бил првиот познат директен удар на територијата на земјата, според „CNN“.

За да ги разбереме причините, треба да се вратиме на историскиот контекст. Од доаѓањето на Уго Чавес на власт во 1999 година, а подоцна и на Мадуро, Венецуела се приближила кон Русија, Кина и Иран, додека САД го обвинувале режимот за корупција, кршење на човековите права и вмешаност во трговија со наркотици.

САД не го признаваат Мадуро како легитимен претседател од 2019 година, поддржувајќи ја опозицијата. Санкциите врз нафтата, која е главниот извозен производ на Венецуела, довеле до економска криза и масовна емиграција.

Официјалните причини на администрацијата на Трамп се тројни. Прво, борба против дрогата: Венецуела е обвинета дека е база за картелот „Cartel de los Soles“ и бандата „Tren de Aragua“, означени како терористички организации. САД тврдат дека режимот го штити шверцот на кокаин кон Америка. Второ, безбедносна закана: поддршката на Мадуро за герилски групи и сојузите со непријателски држави го загрозуваат регионот. Трето, хуманитарни причини: нападот е претставен како ослободување на народот од диктатура, особено по спорните избори во 2024 година. Венецуелската влада го осуди ова како „сериозна воена агресија“ и обид за преземање на ресурсите, според изјавите на министерот за одбрана Владимир Падрино Лопез.

Меѓутоа, аналитичарите укажуваат на подлабоки мотиви. Венецуела ги има најголемите резерви на нафта во светот, а Мадуро им дал концесии на Русија и на Кина. Нападот ѝ овозможува на САД да ги ослабат ривалите и да обезбедат пристап до ресурсите, во согласност со политиката „Америка на прво место“. Експертите го споредуваат ова со интервенциите во Панама или Ирак, предупредувајќи на ризик од долготраен конфликт. Според „CNN“ и Ројтерс, ескалацијата започнала со заплени на танкери и удари врз бродови, преминувајќи во директни напади.

Професорот Дејан Михаиловиќ од Технолошкиот институт Монтереј во Мексико Сити неодамна ја анализирал актуелната ситуација во Венецуела и односот на САД кон таа земја, пишува „Euronews“. Според неговите зборови, претседателот Трамп сака Венецуела да биде „земја која ќе биде покорна и апсолутно под контрола на Вашингтон, во политичко-дипломатска, трговска, финансиска смисла, а најмногу во однос на природното богатство на Венецуела, а тоа се резервите на нафта“.

Михаиловиќ потсетил дека Венецуела е земја со најголеми докажани резерви на нафта од околу 300 милијарди барели, што ја вбројува меѓу топ пет земји во светот по тоа прашање, заедно со Иран, Ирак, Саудиска Арабија и Канада.

„Билатералниот проблем меѓу Вашингтон и Каракас започна со доаѓањето на Уго Чавес на власт и со сè што се случуваше потоа“, истакнал професорот. Тој објаснил дека веќе со децении Венецуела е „трн во окото на Вашингтон“ поради својата суверена надворешна политика и инсистирањето на нови форми на регионална интеграција.

„Венецуела секогаш се залагаше за мир во светот и јасно беше против каква било воена интервенција што ги заобиколува меѓународните институции, особено Советот за безбедност“, истакнал Михаиловиќ.