Иако врската меѓу лошиот сон и деменцијата одамна е позната, долго време не беше јасно дали лошите навики на спиење ја предизвикуваат деменцијата или, пак, лошиот сон е ран симптом на болеста. Ново истражување, сепак, открива дека квалитетот на сонот може директно да влијае врз брзината со која старее мозокот.

„Нашите наоди даваат докази дека лошиот сон може да придонесе за забрзано стареење на мозокот“, објаснува Абигејл Дов, неуроепидемиолог на „Karolinska Institute“ во Шведска, „и укажуваат на воспалението како еден од клучните основни механизми“.

Силна поврзаност со ноќен начин на живот и ’рчење

Истражувачите го проценувале квалитетот на сонот преку пет димензии кај 27.500 лица на средна и постара возраст (просечна возраст 54,7 години) вклучени во „UK Biobank“ (истражувачка институција која спроведува долгорочни студии за влијанието на генетската предиспозиција и начинот на живот врз болестите). Приближно девет години подоцна, мозоците на учесниците биле скенирани со „MRI“, а со помош на модели на „machine learning“ била проценета нивната биолошка возраст на мозокот.

Истражувачите го квантифицирале квалитетот на сонот врз основа на хронотипот (утрински или вечерен тип), должината на сонот, присуството или отсуството на несоница, присуството или отсуството на ’рчење и дневната поспаност. Врз основа на овие податоци, учесниците биле поделени во три групи: 41,2 проценти имале здрав сон, 3,3 проценти имале јасно лош сон, а 55,6 проценти припаѓале на средната група.

Анализата покажала дека за секое намалување од еден поен на скалата за здрав сон, разликата меѓу мозочната возраст и хронолошката возраст се зголемува за околу шест месеци. Кај групата со најлош квалитет на сон, мозокот бил приближно една година „постар“ од нивната реална возраст. Ова укажува дека разликите во должината и навиките на спиење можат значително да влијаат врз темпото на стареење на мозокот.

Истражувачите откриле дека ноќниот начин на живот, нездравата должина на сонот (надвор од препорачаните 7 – 8 часа) и навиката на ’рчење се особено силно поврзани со стареењето на мозокот. Исто така, утврдиле дека петте фактори кои го одредуваат квалитетот на сонот меѓусебно влијаат еден на друг. На пример, несоницата може да доведе до прекумерна дневна поспаност, а ноќниот начин на живот до пократко траење на сонот, пишува "Wired".

Лошиот сон води до хронично воспаление во организмот

За да го разберат механизмот преку кој лошиот сон влијае врз мозокот, истражувачкиот тим ги мерел и нивоата на нискостепено воспаление во организмот. Конкретно, користеле комбинација од биомаркери, како што се нивото на C-реактивен протеин, бројот на бели крвни зрнца и тромбоцити, како и односот меѓу гранулоцитите и лимфоцитите (тип на бели крвни зрнца), за да ја анализираат улогата на воспалението во односот меѓу моделите на спиење и стареењето на мозокот.

Резултатите потврдиле дека повисоките нивоа на воспаление во организмот имаат тенденција да ја зголемат мозочната возраст. Анализата на медијација (метод за испитување на влијанието на посредни променливи во причинско-последичната врска меѓу две појави) покажала дека воспалението објаснува околу 7 проценти од поврзаноста меѓу средните модели на сон и стареењето на мозокот, и повеќе од 10 проценти од поврзаноста со лошите модели на сон. Со други зборови, многу е веројатно дека лошиот квалитет на сон го олеснува појавувањето на хронично воспаление во организмот, што потоа го забрзува стареењето на мозокот.

Покрај воспалението, постојат и други начини на кои лошиот сон може негативно да влијае врз мозокот. Еден од нив е негативното влијание врз глимфатскиот систем, кој главно ги отстранува отпадните материи од мозокот за време на спиењето. Доколку токсичните супстанции не се ефикасно отстранети за време на сон, тоа може долгорочно да ја наруши функцијата на нервните клетки. Истражувачите исто така укажуваат дека лошиот сон може да го влоши кардиоваскуларното здравје, што индиректно го оштетува протокот на крв и мозочното ткиво.