По повеќе од десет години преговори, Советот на Европската Унија и Европскиот парламент постигнаа договор да се задржат правото на бесплатен рачен багаж и паричен надомест за доцнење на летови, во рамките на правилата на ЕУ за правата на патниците во воздушниот сообраќај.

Според новите правила, патниците и понатаму ќе имаат право на бесплатен рачен багаж, како и на финансиски надомест доколку нивниот лет доцни најмалку три часа. Тоа беше едно од клучните барања на Европскиот парламент, на кое се спротивставуваа одделни земји-членки на ЕУ.

„Износите на надоместоците остануваат исти како што им се познати на авиокомпаниите веќе речиси дваесет години. Тоа носи предвидливост и правна сигурност“, изјави еден висок дипломат на ЕУ по постигнувањето на договорот.

Патниците во Европа и денес имаат право на отштета од 250 до 600 евра доколку летот е откажан или доцни повеќе од три часа. Новиот текст дополнително прецизира дека авиокомпаниите ќе исплаќаат:

- 300 евра за летови подолги од 3.500 километри,
- 600 евра доколку доцнењето надмине четири часа или летот на крајот биде откажан.
- крај на наплатата на рачниот багаж

Новите правила практично ги укинуваат дополнителните надоместоци за рачен багаж, кои станаа вообичаена практика кај нискобуџетните авиокомпании како „Ryanair“ и „easyJet“.

Патниците ќе имаат право на еден бесплатен личен предмет со димензии до 40 × 30 × 15 см (торба, ранец или слично), и еден помал куфер на тркала со вкупни димензии до 100 см и тежина до 7 кг.

Кога законот ќе стапи во сила во 2027 година, авиокомпаниите ќе мора двата овие вида рачен багаж да ги вклучат во основната цена на билетот.

Иако оваа промена веројатно ќе доведе до повисоки почетни цени на билетите, особено кај нискотарифните превозници кои моментално посебно наплаќаат поголем рачен багаж, патниците што не носат куфер ќе можат да изберат поевтин билет и така да остварат попуст.

Потрошувачките организации веќе подолго време тврдат дека наплатата на рачен багаж е незаконска, особено кога станува збор за практиката на одделни нискобуџетни компании, како и дека патниците мора да имаат право на обештетување поради доцнење на летови.

Од друга страна, одделни авиокомпании во последните месеци забрзано воведуваат или ги зголемуваат надоместоците за рачен багаж, повикувајќи се на растот на деловните трошоци поради високите цени на авионското гориво, кои дополнително пораснаа поради нарушувањата на Блискиот Исток.

Договорот во петокот го постигнаа амбасадорите на земјите-членки на ЕУ и кипарското претседавање со Советот на ЕУ, кое трае до крајот на јуни. Европскиот парламент би требало во понеделник да ја испрати конечната потврда на спогодбата, со што законодавната постапка формално ќе биде завршена.

Новите правила ќе почнат да се применуваат во 2027 година.

Повеќе од 10 години преговори

Ревизијата на европските правила за заштита на патниците беше покрената уште во 2013 година.

Во текот на преговорите европратениците се залагаа за пошироки права на патниците во врска со багажот, како и за дополнителна заштита во случај на банкрот на авиокомпании. Меѓутоа, одделни земји-членки и самата авиоиндустрија даваа отпор на тие промени.

Литванскиот пратеник од Зелените во Европскиот парламент, Виргиниус Синкевичус, потсети дека законот за правата на патниците од 2004 година „едноставно не бил приспособен на денешната реалност“, во која воздушниот сообраќај доживеа огромен раст.

„Ryanair“ тогаш превезуваше околу 23 милиони патници годишно. Во 2024 година превезе повеќе од 183 милиони, речиси осум пати повеќе. „Wizz Air“ тогаш воопшто не постоеше, а „easyJet“ беше мал пазарен играч. Денес нискобуџетните компании доминираат во европскиот воздушен сообраќај и својот деловен модел го засноваат на раздвојување на услугите што некогаш беа вклучени во цената на билетот и нивно посебно наплаќање“, рече тој.

Еден дипломат на ЕУ оцени дека „старите правила повеќе не ги исполнуваа очекувањата на граѓаните“ и дека нивната ревизија станала неопходна.

Во текот на претходните преговори одделни земји-членки се залагаа прагот за исплата на надомест поради доцнење да се зголеми од три на четири часа. Меѓу земјите што се спротивставуваа на тоа беа Германија, Португалија, Словенија и Шпанија.

Авиокомпаниите, од своја страна, бараа правото на надомест да настапува дури по најмалку пет часа доцнење. Тврдеа дека построгите правила би можеле да ги поттикнат да откажуваат летови за да избегнат казни, како и дека многу доцнења се последица на околности што не се под нивна контрола, како технички проблеми на аеродромите.

Сепак, Европскиот парламент на крајот успеа да го одбрани постојното решение, па правото на надомест и понатаму настапува по три часа доцнење на летот.