Хељдата се смета за едно од најстарите култивирани растенија во Европа и Азија, а нејзината традиција на користење е долга неколку илјади години. Иако денес често е засенета од модерните житарици, во минатото била важен дел од секојдневната исхрана на многу народи. Нашите предци ја ценеле поради нејзината хранливост, достапност и едноставната подготовка.
Потеклото на хељдата се врзува за подрачјето на централна Азија, од каде што во текот на средниот век постепено се проширила кон Европа. На Балканот нејзиното одгледување станало поинтензивно меѓу 16 и 18 век, особено во планинските и ридските области каде климатските услови се погодни за нејзин раст.
Во минатото хељдата била честа намирница во домаќинствата и се подготвувала на различни начини.
Кашата била еден од најчестите облици на подготовка. Хељдината каша се варела во вода или млеко, а често се служела со сирење, млеко или малку маст. Тоа бил заситен оброк кој најчесто се јадел за појадок или вечера.
Од хељдино брашно се подготвувале едноставни погачи или мали пржени лепчиња, понекогаш во комбинација со други видови брашно.
Во чорби и варива – хељдата се додавала во различни густи супи и јадења за да им даде поголема хранлива вредност.
Во краевите каде што пченицата била поскапа или потешко достапна, хељдиното брашно често се користело и како основа за подготовка на леб.
Поради својата хранлива вредност, хељдата претставувала важен извор на енергија, особено за луѓето кои се занимавале со тешка физичка работа. Во руралните и планинските области се консумирала речиси секојдневно, бидејќи била лесно достапна и едноставна за подготовка.
Хељдата и враќањето кон здрава исхрана
Во последните години хељдата повторно станува популарна, особено меѓу луѓето кои се грижат за здравата исхрана. Една од причините е тоа што природно не содржи глутен, па претставува одлична алтернатива за оние кои го избегнуваат.
Покрај тоа, хељдата е богата со протеини, влакна и минерали како магнезиум и железо, поради што често се препорачува во различни режими на исхрана.
Во современата кујна се користи на многу начини:
• хељдина каша – како појадок, прилог или основа за различни јадења
• хељдино брашно – за палачинки, леб, печива и здрави десерти
• хељдини снегулки – како додаток во мусли или за подготовка на брзи и хранливи оброци
Хељдата сè почесто се комбинира и со други житарици, зеленчук или јаткасти плодови. Нејзината блага, јаткаста арома и специфичниот вкус ја прават интересна состојка и во солени и во слатки јадења.
Хељдата е пример за намирница што ги поврзува минатото и сегашноста. Некогаш била основна храна во многу домаќинства, а денес повторно наоѓа место во модерната и здравата исхрана, ценета поради својот вкус и богат нутритивен состав.
