Изјавата на Доналд Трамп за „крај на цивилизацијата“ кон Иран предизвика глобален шок и споредби со уништувањето на светското културно наследство. Експертите предупредуваат дека ваквата реторика може да значи опасен преседан со сериозни правни и геополитички последици, пишува Френк Гарднер, дописник за безбедност на BBC.
Изјавата на поранешниот американски претседател Доналд Трамп, објавена на неговиот профил на Truth Social, во која се споменува можноста за „крај на цивилизацијата“ во контекст на Иран, предизвика силни реакции и загриженост ширум светот.
Оваа закана, која многумина ја оценуваат како екстремна и невидена дури и за политичкиот стил на Трамп, оди чекор подалеку од неговите претходни контроверзни изјави. Да се сугерира, дури и како реторички блеф, дека „цела цивилизација може да исчезне преку ноќ“, според аналитичарите, отвора сериозни паралели со најмрачните моменти од модерната историја.
[🏛️ Палмира – „невестата на пустината“ и симбол на уништена цивилизација - Тој е еден од најпознатите антички градови во светот, лоциран во пустината на денешна Сирија, североисточно од Дамаск. Градот бил вистински културен и трговски центар кој ги поврзувал Истокот и Западот.]
Историски, уништувањето на културното наследство било карактеристика на екстремни режими и терористички организации. Талибанците ги разнесоа џиновските Буди во Бамијан од 6 век, додека ИСИС уништи делови од античкиот град Палмира – симболи на цивилизациското богатство на човештвото.
Во тој контекст, се поставува прашањето:
Дали ваквата реторика значи потенцијална закана и за непроценливото културно наследство на Иран? Меѓу најзначајните локалитети се урнатините на Персеполис, древната престолнина на Персиското царство, како и Петочната џамија во Исфахан, која е дел од светското наследство на УНЕСКО.
[🕌 Петочната џамија во Исфахан – ремек-дело на исламската архитектура - Петочната џамија во Исфахан (позната како Џаме џамија) е еден од најстарите и најзначајни исламски верски објекти во светот, сместена во срцето на Исфахан, Иран]
Аналитичарите предупредуваат дека дури и споменувањето на вакви цели може да има силни политички и морални последици. Според меѓународното право, намерното уништување на културни споменици и цивилна инфраструктура може да се смета за воено злосторство.
Сепак, правниците укажуваат на постоење на „сива зона“ – ако одредени објекти имаат и воена функција, нивното таргетирање може да се оправдува во рамки на воени операции. Но границата помеѓу воена цел и цивилна вредност често е тенка и спорна.
Интересно е што дури и во текот на војната во Украина, рускиот претседател Владимир Путин, и покрај жестоките напади, во најголем дел ги поштеди симболичните религиски и културни објекти како катедралите во Киев.
Изјавата на Трамп, иако можеби дадена во контекст на политичка реторика, веќе отвори сериозна дебата: Дали ваквите зборови се само политички притисок или сигнал за потенцијално опасна ескалација?
Во време кога глобалната стабилност е кревка, ваквите пораки, предупредуваат експертите, можат да имаат реални и далекусежни последици – не само за Блискиот Исток, туку и за целиот свет.
