Генералниот секретар на Обединетите нации

, Антонио Гутереш, го искористи своето последно обраќање пред Генералното собрание денес за да ги повика светските лидери да ја регулираат вештачката интелигенција, да стават крај на војните, да се фокусираат на климатските промени и темелно да ги реформираат институциите на ОН – кои, како што предупреди, се соочуваат со тешкотии во справувањето со растечките глобални предизвици.

Поранешниот португалски премиер, чиј втор петгодишен мандат завршува на 31 декември, повторно повика на глобален надзор над ризиците поврзани со вештачката интелигенција, токму во моментот кога Советот за безбедност на ОН, составен од 15 членки, се подготвува да биде домаќин на водечки експерти за вештачка интелигенција за брифинг за оваа моќна технологија.

Гутереш се осврна и на стагнацијата на организацијата, во моментот кога речиси 130 светски лидери се собраа во Њујорк. Кинескиот претседател Ши Џинпинг и неколку други лидери – вклучително и оние од Јужна Африка, Индија и Германија – не присуствуваат на дипломатскиот собир.

Говор и заложби

Делегатите со долг аплауз ја поздравија заложбата на Гутереш за решението со две држави – Израел и Палестина – како и неговиот предлог дека „загадувачите мора да платат“ за климатските промени. Тие исто така го поздравија неговиот повик за реформа на меѓународните институции. Ова се цели за кои тој се залагаше во текот на целата деценија додека беше на чело на Обединетите нации. Неговиот говор го означува врвот на десетгодишниот мандат во кој Гутереш се обидуваше да ги позиционира ОН како посредник во конфликти и како форум за управување со новите технологии, иако големите сили сè почесто ја заобиколуваа организацијата, а Вашингтон драстично го намали нејзиното финансирање.

„Земјите што ја предводат оваа технолошка револуција мора да споделуваат информации за новите безбедносни ризици, да соработуваат во тестирањето и проценката и да работат на заеднички заштитни механизми што ќе нè заштитат сите нас“, им рече Гутереш на присутните.

Тој повика на „деескалација и дијалог“.
Тој ги повика лидерите собрани во Њујорк да „создадат услови за одговорен тек на развојот на вештачката интелигенција и дополнителни заштитни механизми потребни за справување со ризиците“, како и да се „вклучат во воспоставување мултилатерална рамка за управување со ризиците што го придружуваат развојот на вештачката интелигенција, со веродостоен и независен надзор“.

Гутереш долго време се залага за глобално управување со вештачката интелигенција. Во 2023 година, ОН формираа советодавно тело за вештачка интелигенција составено од 39 члена, меѓу кои има раководители на технолошки компании, владини претставници и академици од земји како САД, Русија и Јапонија. Осврнувајќи се на ситуацијата на Блискиот Исток – каде што конфликтот се прошири додека напредувањето на Хутите долж брегот на Црвеното Море ги загрозува поморските патишта, а тензиите во Ормускиот Теснец опстојуваат – Гутереш повика на „деескалација и дијалог“.

Тој се прости од лидерите.
„Ајде заедно да испратиме јасна порака од оваа сала: борбите мора да престанат. Хуманитарната помош мора да се одвива непречено. Правата и слободите на пловидба мора целосно да се обноват во согласност со меѓународното право“, рече тој.

Осврнувајќи се на системот на ОН – кој Трамп и други го критикуваа како прегломазен и неефикасен откако Вашингтон се повлече од неколку агенции на ОН и драстично го намали финансирањето – Гутереш изјави дека „нашите механизми за колективно дејствување се под сè поголем притисок“.

Тој додаде дека глобалните институции „сè уште ги одразуваат односите на моќ и интересите на една ера што во голема мера е минато“. Гутереш го искористи говорот за да се прости од повеќето светски лидери со кои соработувал во текот на изминатите десет години.