Александар Вучиќ го призна поразот на парламентарните избори во Србија на 25 октомври, а во центарот на вниманието се најде прашањето: кои се луѓето што би требало да ја преземат одговорноста за новата власт?

Зад Студентската листа стои движење што израсна од протестите по трагедијата на железничката станица во Нови Сад. Според изборните проекции, листата има доволно мандати за самостојно парламентарно мнозинство. Конечните официјални резултати, сепак, треба да се разликуваат од процените објавени во изборната ноќ.

Како што пишува хрватски „Индекс“ во својот преглед на клучните имиња, ова не е класична партија собрана околу еден лидер. Меѓу 250-те кандидати има лекари, професори, правници, економисти, актери, спортисти и активисти. Голем дел од нив досега немале високи државни функции.

Кардиолог од Нови Сад е прв на листата

На првото место е Илија Срдановиќ, кардиолог и професор на Медицинскиот факултет во Нови Сад. Тој ја предводи листата со официјално име „Studentska lista – Studenti pobeđuju“.

Илија Срдановиќ

Неговиот избор има и симболична тежина. Токму Нови Сад е градот во кој на 1 ноември 2024 година се урна натстрешницата на железничката станица. Во трагедијата загинаа 16 лица, а барањата за одговорност прераснаа во масовно протестно движење.

Срдановиќ не доаѓа од редовите на професионалните политичари. Неговата кандидатура ја отсликува намерата на студентите во прв план да постават луѓе од различни професии. Зад него се лекарката Катарина Станковиќ, драматургот Жељко Хубач и хирургот Александар Цветковиќ.

Но првото место на листата не значи автоматски премиерска функција. Во прегледот на „Индекс“ се нагласува дека движењето сè уште немало потврдено кој ќе ја води идната влада.

Бодирога, Шошкиќ и познати актери

Меѓу најпрепознатливите имиња е Дејан Бодирога, поранешен југословенски кошаркарски репрезентативец, двократен светски и трикратен европски првак. Претседателот на Евролигата се наоѓа на 24. место на листата.

Дејан Бодирога

На 27. место е економистот Дејан Шошкиќ, кој беше гувернер на Народната банка на Србија од 2010 до 2012 година. Неговото искуство го издвојува меѓу кандидатите што можат да придонесат во дебатата за економската политика, но самата кандидатура не претставува најава за конкретна владина функција.

Актерот Тихомир Станиќ е осми на листата. Меѓу кандидатите се и поранешниот атлетичар Михаил Дудаш, некогашниот фудбалер Мирко Поледица и Феѓа Димовиќ, адвокат и член на музичката група „Белградски синдикат“.

Професори и активисти што ја критикуваа власта

Важен дел од листата се универзитетски професори и стручњаци што јавно ги поддржуваа протестите. Социологот Јово Бакиќ, професор на Филозофскиот факултет во Белград и долгогодишен критичар на Вучиќ, е на 76. место.

Тука се и психологот Александар Бауцал, ректорката на Универзитетот за уметности во Белград, Мирјана Николиќ, и инженерот Зоран Ѓајиќ. Ѓајиќ, кој бил ангажиран на работите на новосадската станица, јавно предупредуваше на неправилности поврзани со реконструкцијата. Тој е на 58. место.

На листата е и земјоделецот Златко Кокановиќ, еден од истакнатите противници на проектот за ископување литиум во долината Јадар и претставник на здружението „Не дамо Јадар“. Адвокатката Сара Ел Сараг, пак, јавно ги претставуваше предлозите на движењето за правосудни реформи.

Зошто студентите не се на врвот?

Особеноста на оваа листа е што студентите што ги организираа протестите главно не ги зазедоа најистакнатите кандидатски позиции. Преку пленуми, блокади и разговори избираа луѓе за кои сметаат дека можат да преземат институционална одговорност.

Според „Индекс“, листата формално ја основала група од 14 лица, претежно универзитетски професори, меѓу кои и Марија Маруна од Архитектонскиот факултет во Белград. По собирањето десетици илјади потписи, кандидатската листа била предадена на Републичката изборна комисија на 14 септември.

Целта беше да се изгради политичка опција што не зависи од еден лидер. Таквиот пристап донесе широка поддршка, но сега отвора и практично прашање: како различните професии, искуства и ставови ќе се усогласат во секојдневното управување?

Прослава на победата на Студентската листа

Што ветуваат ако ја формираат владата?

Движењето претстави програма од 11 точки, со акцент на борбата против корупцијата и независноста на институциите. Меѓу најавените мерки се посебна обвинителска полиција за истражување корупција, проверка на работата на Министерството за внатрешни работи и испитување на потеклото на имотот на јавните функционери.

Предвидена е и лустрација, односно утврдување одговорност за злоупотреба на функцијата или кршење на човековите права. Забрана за вршење јавни функции би следувала за лица чија одговорност ќе биде утврдена во соодветна постапка.

Меѓу социјалните ветувања се бесплатни учебници, подостапни лекови и поголеми вложувања во образованието. Засега станува збор за програмски цели: нивното остварување ќе зависи од составот на владата, законските постапки и работата на институциите.

По изборната победа следува потешкиот испит

Ројтерс објави дека Вучиќ го признал поразот, додека медиумите во Србија известуваа за прослави на студентските поддржувачи. Протестите што почнаа со барања за објавување документација и одговорност за трагедијата во Нови Сад прераснаа во движење способно да освои парламентарно мнозинство.

Следниот чекор е формирањето функционална влада. Листата треба да одлучи кој ќе ја предводи, како ќе ги распредели одговорностите и со каков редослед ќе ги спроведува ветените промени. Изборната поддршка ја отвори вратата; резултатите од владеењето ќе покажат што може да направи овој модел.

Кавер: Илија Срдановиќ, носител на Студентската листа. Фотографии доставени од редакцијата.