Иронично, токму улогата на САД како најголем светски производител на нафта и природен гас му овозможи на Трамп да се стреми кон надворешнополитички цели што се покажаа исклучително скапи. Она што започна како стремеж кон енергетска независност прерасна во доктрина на „енергетска доминација“, која сега сè повеќе наликува на опасна вообразеност, пишува грчкиот „Kathimerini“.

Подемот на американската нафтена и гасна империја

Експлоатацијата на нафта и гас од шкрилци ги претвори САД во најголем глобален производител на природен гас и нафта, давајќи му на Вашингтон невидено влијание во светот. Американското производство на сирова нафта скокна од околу 5,5 милиони барели дневно во 2010 година на речиси 14 милиони барели дневно денес, сочинувајќи околу една петтина од светската понуда. Покрај тоа, Америка контролира повеќе од една четвртина од глобалниот извоз на течен природен гас („LNG“).

Ниту една држава во историјата немала толку доминантна позиција во светскиот енергетски систем. Трамп ја претвори оваа предност во официјална владина доктрина – прогласувајќи вонредна состојба во енергетиката, ограничувајќи го развојот на обновливите извори на енергија и користејќи го извозот како моќно средство за притисок.

Врвот на ваквата политика следуваше на почетокот на годината со воспоставувањето контрола врз нафтените резерви на Венецуела.

Војната со Иран и непредвидениот пресврт на пазарот

Одлуката на Трамп на крајот на февруари да се впушти во војна со Иран целосно ја наруши дотогашната рамнотежа. Иако администрацијата веруваше дека САД ќе бидат заштитени од глобалниот скок на цените, затворањето на Ормускиот Теснец предизвика огромен шок на енергетскиот пазар. Цената на нафтата од типот „Brent“ скокна на 118 долари во март и оттогаш упорно се задржува на ниво од околу 110 долари за барел.

Последиците набргу ги почувствуваа и американските граѓани. Цените на бензинот на пумпите во САД во мај надминаа 4,60 долари за галон, што е највисоко ниво од 2022 година, додека дизелот во септември достигна апсолутен рекорд од 6,50 долари за галон поради намалените глобални капацитети за преработка.

Во очајнички обид да ги заузда цените, владата дури мораше да прибегне кон договор за набавка на дизел од Русија.

Високата цена на погрешната проценка

Трамп најверојатно бил охрабрен да го започне конфликтот со Иран – потег што сите негови претходници внимателно го избегнуваа – токму од уверувањето дека американската енергетска независност ја прави воената авантура на Блискиот Исток помалку ризична.

Сепак, овој конфликт длабоко, а можеби и трајно, го поткопа главното ветување на Трамп: дека американската енергетска доминација ќе гарантира ниски цени и економска сигурност дома. Уште еднаш се покажа дека ароганцијата и претераната самоувереност во геополитиката можат да бидат исклучително опасни.