Во 18:35 по источноамериканско летно време (00:35 по средноевропско летно време), мисијата „Artemis II“ успешно полета од Вселенскиот центар „Кенеди“ во Кејп Канаверал, означувајќи првпат луѓе да се упатат кон Месечината уште од мисијата „Apollo 17“ во 1972 година.

Екипажот е „безбеден, сигурен и во одлично расположение“, изјави администраторот на „NASA“, Џеред Ајзакман, на прес-конференција одржана во средата навечер по лансирањето.

Леталото моментално се наоѓа во висока орбита околу Земјата, каде што во текот на наредниот ден ќе врши проверки на системите. Следниот клучен чекор на мисијата ќе следи во четврток навечер, кога „ICPS“ (преодниот криоген погонски степен) ќе го активира моторот за да ја оттурне екипата од Земјината орбита и да го започне патувањето кон Месечината.

„NASA“ ги испрати своите астронаути од мисијата „Artemis II“ во орбита околу Месечината со долгорочна цел – изградба на трајна населба на лунарната површина. Но, се поставува прашањето: кои се најголемите ризици за човечкото тело во вселената? Д-р Ирене Ди Џулио од Кралскиот колеџ во Лондон ги открива главните закани со кои ќе се соочат овие пионери, пренесува вселенскиот магазин на „BBC“.

Здравствени предизвици за време на кратка, но интензивна мисија

Бидејќи „Artemis II“ е краткотрајна мисија, многу хронични ризици се намалени, но не и целосно елиминирани. Астронаутите ќе бидат изложени на значително повисоко ниво на космичко зрачење отколку на Меѓународната вселенска станица (ISS).

Кога станува збор за гравитацијата, најголемиот проблем ќе биде акутната адаптација. Може да се појави вселенска болест на движење додека организмот се привикнува, како и нагло прераспределување на телесните течности од нозете кон главата, што предизвикува оток и непријатност.

Се очекуваат и нарушувања на сонот поради промената на циклусот светлина – темнина, како и ментален стрес поради изолацијата во ограничен простор. Иако мисиите на „шатл“ (7 – 14 дена) покажаа дека губењето на коскената маса и слабеењето на мускулите започнуваат многу рано, редовното вежбање за време на летот ќе биде клучно за одржување на физичката форма. Екипажот може да се врати со намалена коскена маса и ослабени мускули.

Дури и ако се вратат живи и безбедни, поради влијанијата врз нивното здравје, не е сигурно дека ќе се вратат како истите луѓе што биле пред лансирањето.

Методи за ублажување на негативните ефекти во леталото „Orion“

„NASA“ користи неколку стратегии за заштита на екипажот. Самото летало „Orion“ (за оваа мисија именувано како „Integrity“) поседува заштитни штитови од зрачење.

✔ Другите методи вклучуваат:
✔ Тренинг и лекови: против болест на движење
✔ Вежбање и хидратација: за регулирање на прераспределбата на течности во телото
✔ Строг распоред: контролирано осветлување и фиксен распоред за регулирање на сонот
✔ Најголем предизвик е ограничениот простор во леталото, поради што се развиени специјални, компактни уреди за вежбање што лесно се складираат.

Ригорозна подготовка и „Bobby и Pete“ предизвик

Селекцијата на астронаутите вклучува комплексни психофизички тестови. За „Artemis II“, фокусот е на новото летало и специфичните протоколи што се разликуваат од оние за ниска Земјина орбита. Астронаутите поминале кардиоваскуларни тестови, мерење на густината на коските, проверки на видот, како и параболични летови што симулираат микрогравитација.

Како интересен детаљ, екипажот морал да помине и физички тест наречен „Bobby и Pete“, кој вклучува 50 згибови и 100 склекови за помалку од 10 минути. Покрај физичката сила, се проценува и психолошката подготвеност за работа под екстремен стрес.

Итни медицински интервенции и автономија на екипажот

Во длабоката вселена брзото враќање на Земјата не е можно, па затоа астронаутите мора да бидат обучени за прва помош, реанимација (CPR), третман на рани и користење медицински сетови. На Кралскиот колеџ во Лондон се истражуваат најефикасните методи за реанимација во услови на микрогравитација. Комуникацијата со медицинските тимови на Земјата ќе биде отежната поради доцнењето на сигналот, што претставува дополнителен предизвик.

Живот на површината на Месечината: прашина, зрачење и стабилност

Долгорочниот престој на Месечината носи пет главни опасности: зрачење, изолација, оддалеченост од Земјата, гравитација и непријателска средина.

Зрачење: Без заштитното магнетно поле на Земјата, луѓето би биле изложени на космичко зрачење што ги оштетува органите и нервниот систем. Едно од решенијата е изградба на живеалишта во „лавини цевки“ (подземни пештери).

Лунарна прашина: Остра и абразивна, може да ги оштети белите дробови, кожата и очите, но и опремата. Се развиваат специјални одела за намалување на ризикот.

Стабилност на движењето: Гравитацијата на Месечината е само една шестина од Земјината. Искуствата од „Apollo“ покажуваат дека астронаутите често губеле рамнотежа и паѓале. Просторните одела дополнително го отежнуваат движењето.

Долгорочни последици за човечкиот организам

Животот на Месечината со текот на времето би довел до значајни физиолошки промени. Намалената гравитација влијае на кардиоваскуларниот систем, видот и начинот на кој мозокот ја обработува просторната ориентација.

Без постојан медицински надзор и специјализирани вежби, ризикот од повреди и општо слабеење на организмот е огромен. Медицинската автономија – способноста екипажот самостојно да дијагностицира и лекува – ќе биде клучен елемент за секоја идна лунарна колонија.