Таму веќе не се дискутира само теоретски за пократка работна недела, туку таа промена во голема мера веќе се живее. Наместо класичните 40 часа, голем дел од вработените денес работат 36 часа неделно или имаат право да го скратат работното време без да им се намалат примањата.

Токму оваа промена, според личен осврт објавен во „Guardian“, длабоко влијаела не само врз пазарот на труд, туку и врз секојдневието на исландските семејства, врз балансот меѓу работата и приватниот живот, па дури и врз чувството на слобода што луѓето го имаат од недела во недела. „Guardian“ наведува дека денес речиси 90% од работниците во Исланд работат пократко или имаат право на пократка работна недела, што ја прави оваа земја еден од најинтересните примери за работна реформа во Европа.

Како Исланд дојде до пократка работна недела?

Промената не се случила преку ноќ и не била резултат на една ненадејна политичка одлука. Во текстот на „Guardian“ се објаснува дека процесот посериозно започнал во 2019 година, по силниот притисок од големите синдикати и по успешните претходни тестирања во кои учествувале повеќе од 1% од вкупната работна популација во земјата.

Тие тестирања покажале дека работното време може да се скрати без системот да колабира, дека услугите и понатаму може да се обезбедуваат квалитетно и дека деловните процеси може да се реорганизираат без драматични последици. Она што следело била постепена, но многу конкретна промена што довела голем број работници во сосема ново секојдневие.

Важно е да се разбере и тоа дека исландскиот модел не е исто што и класичната четиридневна работна недела каква што се спомнува во некои други земји. Во Белгија, на пример, работниците можат истите часови да ги „згуснат“ во помалку денови, што значи дека работат подолго во текот на тие четири дена. На Исланд логиката била поинаква. Таму работното време навистина се скратувало, па за многу вработени транзицијата значела околу 36 часа работа неделно, а не истите 40 часа распоредени поинаку. Токму таа разлика е клучна за разбирање зошто исландскиот модел често се опишува како една од најуспешните работни реформи во последните години.

Што се случило кога работната недела станала пократка?

Најголемите стравови на противниците на ваквите реформи обично се врзуваат околу истите прашања. Дали ќе падне продуктивноста, дали работодавачите ќе ја изгубат контролата врз организацијата на работата, дали услугите ќе станат полоши и дали работата едноставно ќе се прелее во помалку часови, па вработените ќе завршат уште поисцрпени. Но искуството на Исланд, барем според текстот на „Guardian“, покажува дека се случило токму спротивното од она од што многумина се плашеле.

Податоците на кои се повикува текстот упатуваат на тоа дека задоволството од работата и чувството на среќа меѓу вработените пораснале, додека нивото на стрес се намалило. Уште поважно, продуктивноста не се намалила. Во некои случаи останала иста, а во некои дури и се подобрила.

Компаниите морале да почнат да планираат попаметно

Тоа не се случило затоа што луѓето одеднаш почнале да прават чуда, туку затоа што работните места биле принудени сериозно да преиспитаат како го трошат времето. Подолги паузи за кафе, состаноци што траат подолго отколку што е потребно, непотребни состаноци во живо и одлуки кои исто толку добро би можеле да се решат преку е-пошта или пократок онлајн состанок — сето тоа дошло под лупа. „Guardian“ опишува дека многу институции и компании морале да почнат да планираат попаметно, попрецизно и поцелисходно.

Со други зборови, пократката работна недела не значела дека работата исчезнала, туку дека станало неопходно да се отстрани вишокот што порано бил дел од рутината. Тоа можеби е и една од најголемите лекции од исландскиот пример. Понекогаш проблемот не е само во количината на работа, туку и во начинот на кој е организиран работниот ден.

Промена која не останала само во канцелариите

Она што текстот на „Guardian“ го прави особено интересно е фактот дека не говори само за статистики и синдикални преговори, туку и за многу реални, секојдневни ефекти од оваа промена. Авторката пишува од лична перспектива и објаснува како пократката работна недела буквално го променила животот на нејзиното семејство. Нејзиниот сопруг работи во државна канцеларија, а слободниот ден во неделата му отворил можност за поинаков ритам на живот. Тој тогаш може да се наспие, да заврши домашни обврски без брзање, да телефонира со пријатели, да оди во потрага по книги и, што е особено важно, да биде дома на време за да го земе синот од училиште.

Каква е денес ситуацијата на Исланд?

Денес Исланд е земја во која пократката работна недела за голем број вработени стана реалност, а не експеримент. „Guardian“ наведува дека речиси 90% од работната популација работи пократко или има право на скратено работно време. Тоа значи дека промената веќе не е ограничена на мал број прогресивни работодавачи или изолирани пилот-проекти, туку станала важен дел од пошироката работна и општествена рамка. Иако не ги опфаќа сите занимања на ист начин, доволно е распространета за да влијае врз секојдневниот живот на целото општество.

Интересно е и тоа дека ефектите се гледаат и надвор од работните простори. Авторката пишува како во Рејкјавик една од дополнителните предности е намалениот метеж во петок, што го прави движењето низ градот полесно и поудобно. Тоа е ситница која всушност открива многу. Кога се менува начинот на работа, не се менува само распоредот во календарот на вработените, туку и ритамот на градот, навиките на семејствата и целокупната атмосфера на секојдневието.