Најјужниот главен град на Европската унија е тема која на прв поглед изгледа едноставна, но во пракса често предизвикува забуна. Брзите одговори на интернет неретко нудат различни тврдења. Едни ја спомнуваат Малта и нејзиниот главен град, додека други го истакнуваат Кипар. Причината за тоа не е само географијата, туку и начинот на кој се толкуваат поимите како „Европа“, „Европска унија“ и „најјужна точка“.

Имено, ако зборуваме исклучиво за главните градови на земјите-членки на Европската унија и притоа се придржуваме до објективниот географски критериум — географската ширина — одговорот е јасен. Најјужно сместен главен град на ЕУ е Никозија! Главниот град на Кипар се наоѓа на приближно 35,17° северна географска ширина, што е појужно од сите други престолнини на земјите-членки. Од друга страна, Валета се наоѓа на околу 35,90° северна географска ширина, што значи дека, гледано математички и картографски, е понатаму на север од Никозија. Во продолжение донесуваме уште неколку интересни факти за Никозија што можеби не сте ги знаеле!

Единственииот поделен главен град во светот

Една од најголемите особености на Никозија е фактот дека станува збор за единствениот поделен главен град во светот. Градот од 1974 година е поделен со т.н. Зелена линија, тампон-зона под надзор на Обединетите нации, која го разделува јужниот, грчки дел на Кипар од северниот, турски дел. Таа необична граница минува низ самото срце на градот и разделува улици, плоштади, па дури и згради, што ја прави Никозија уникатен пример на современа политичка и историска поделба во Европа.

Еден од најстарите градови и историски мозаик на Медитеранот

Никозија спаѓа меѓу најстарите континуирано населени градови во светот, со историја долга повеќе од четири илјади години. Траговите на населеност датираат уште од бронзеното време, а низ вековите со градот владееле Персијците, Римјаните, Византијците, Млечаните и Отоманлиите. Секоја од овие цивилизации оставила видлив траг во урбаното ткиво на градот, архитектурата и културниот идентитет, поради што Никозија претставува вистински историски мозаик на Медитеранот.

Никозија се наоѓа во внатрешноста на Кипар

За разлика од повеќето медитерански престолнини, Никозија не е крајбрежен град, туку се наоѓа во внатрешноста на островот, во центарот на плодната рамнина Месаорија. Овој факт силно влијаел врз нејзиниот развој. Имено, градот низ историјата претежно бил административен, политички и трговски центар на Кипар, а не пристаниште или морско упориште. Токму затоа Никозија има поинаков ритам и карактер во споредба со туристички ориентираните крајбрежни градови како Ларнака или Лимасол.

Културно средиште на Кипар и совршен спој на исток и запад

Никозија е и културниот центар на Кипар, со голем број музеи, галерии и театри кои сведочат за богатото и слоевито минато на островот. Во градот се наоѓа Кипарскиот музеј, еден од најважните археолошки музеи во источниот Медитеран, како и бројни помали институции посветени на византиската уметност, народното наследство и современата култура. Токму во Никозија најјасно се чувствува спојот на истокот и западот, на Европа и Блискиот Исток.

Еден од најинтересните главни градови на ЕУ

Туристите можат сосема нормално да ја преминат границата меѓу двата дела на Кипар и најчесто тоа го прават токму во Никозија. Постојат повеќе премини, а најпопуларен е преминот на улицата Ледра, сместен во срцето на стариот град. За влез во турскиот дел, на европските патници им е потребен пасош; лири можат да купат во менувачници и кога ќе се најдат на турската страна на градот, а повеќето го исклучуваат и преносот на податоци поради трошоците. Преминувањето е посебно искуство – се чувствуваат културните и гастрономските разлики, но во архитектурата и секојдневните навики јасно е видлива и заедничката историја.

И покрај политичката поделба, Никозија денес е град на средба, во кој секојдневниот живот често ги надминува границите што ги поставиле историјата и политиката. Пешачките премини меѓу двата дела на градот им овозможуваат на жителите и посетителите во еден ден да доживеат две различни култури, јазици и обичаи. Таа сложена, но жива реалност ја прави Никозија еден од најспецифичните и најинтригантни градови на Европската унија.