Оние кои го започнале својот работен век во поранешна СФРЈ сè уште се сеќаваат на времето кога големите фабрики, здравствените центри, училиштата и другите јавни институции честопати им нуделе на своите вработени стан под кирија. Ова се случувало и во нивниот роден град, и кога било потребно да се привлечат работници да прифатат работа во пооддалечени области каде што станбеното прашање не било решено. Дури и денес, во некои згради има таканаречени станови за домари.

Државниот систем во тоа време, се чини, разбирал дека активното население треба да може да го реши станбеното прашање по прифатлива цена. На овој начин, полесно било да се привлечат вработени во подалечни региони, но тоа било важно и за младите луѓе кои се осамостоиле, основале семејства и создале нови генерации кои подоцна влегле на пазарот на трудот.

Станови продадени по независноста

По распадот на Југославија, становите во сопственост на работодавачи, општини или држава најчесто се продавале по ниски цени и станале приватна сопственост. Достапноста на недвижности почнала да го одредува пазарот, а цените нагло се зголемиле.

Денес, многу вработени не можат ниту да си дозволат да изнајмат, а камоли да купат стан, додека во помалите области понекогаш нема станови на пазарот.

Работодавачите се враќаат на моделот од СФРЈ

Затоа некои работодавачи се враќаат на поранешниот југословенски модел. Тие градат, купуваат или изнајмуваат станови за постојните вработени или за персоналот што сакаат да го привлечат. Ова важи не само за странците, туку и за домашните работници.

На пример, во „Терме Олимија“ планираат да изградат две станбени згради - едната за изнајмување, а другата за продажба на вработените.

Компанијата „Крка“ обезбедува службени станови за потенцијални вработени кои доаѓаат од пооддалечени подрачја, како и станбени кредити за купување, изградба или адаптација на недвижен имот.

„При ангажирање лекар од странство, обезбедувањето службен стан е клучно“, велат од Љубљанскиот здравствен центар, кој во моментов има 28 вакви станови.

Слична практика следи и „Месарство Облак“, каде што половина од 130-те вработени се од странско потекло.

Засега, ова се изолирани примери, но јасно е дека работодавците сфаќаат дека платите повеќе не се доволни за да ја задржат својата работна сила. Ова е особено важно во помалите заедници и каде што домувањето е скапо или тешко се наоѓа.

Обезбедувањето сместување ги зголемува шансите работниците трајно да се населат и да останат кај работодавачот, што е исто така важно за зачувување на населението во овие области.

Растечки недостиг на работна сила

Борбата за работна сила дополнително ќе се интензивира. Бројот на невработени во Словенија континуирано се намалува, а на крајот на мај изнесувал 43.060, што е помалку од претходниот месец и претходната година.

Сепак, сè уште постојат структурни несовпаѓања помеѓу понудата и побарувачката на пазарот на трудот.

Поради недостатокот на локален персонал, работодавачите сè повеќе вработуваат странски работници, од кои веќе има околу 150.000, или 16 проценти од работоспособното население.

Структурата на странските работници се менува. Додека порано доминираше работната сила од Балканот, сега расте бројот на работници од Азија. Во последниот период, бројот на работници од балканските земји се намалил, додека бројот на работници од Југоисточна Азија значително се зголемил. Бројот на работни дозволи за балканските работници се намалил, додека за работниците од Азија се зголемил неколкукратно. На крајот од првиот квартал, имало околу 14.700 од нив.

Причината е и фактот што другите европски земји нудат подобри услови за работа и повисоки плати, додека во исто време платите растат во матичните земји на балканските работници. Поради ова, многумина претпочитаат да останат дома.

Од друга страна, работниците од трети земји често се подготвени да работат потешки работи и под поскромни услови, што ги прави привлечни за работодавците.

Ризици и можни злоупотреби

Оваа ситуација носи и одредени ризици, бидејќи странските работници често се во неповолна положба поради недостаток на познавање на јазикот и нивните права. Има случаи на лоши услови за работа и живот, па дури и експлоатација.

Трудовите инспекторати предупредуваат дека контролата е тешка поради јазичните бариери, што дополнително ја комплицира заштитата на работниците и безбедноста при работа. Голем проблем е и недостатокот на соодветен сместувачки капацитет за странските работници. Порано имало работнички домови, но многу од нив биле срушени и заменети со комерцијални станови.

Инвеститорите немаат интерес за изградба на вакви објекти бидејќи не се доволно профитабилни. Затоа некои компании градат свои сместувачки капацитети за своите работници.

Владата на Словенија воведе одредени мерки за олеснување на вработувањето на странци и се обидува да привлече висококвалификувана работна сила. Сепак, јасно е дека без обезбедување соодветни и достапни станови, нема да биде можно да се реши проблемот со недостигот на персонал на долг рок, објавува „Капитал“.