Најзадолжените домаќинства во Европската унија се наоѓаат токму во богатите држави од северна и западна Европа, додека земјите од југот, кои со години се поврзуваа со финансиски кризи, се многу повнимателни кога станува збор за задолжувањето на граѓаните.

Според податоците на Евростат објавени овој месец, долгот на домаќинствата во Европската унија во текот на 2025 година изнесувал 49,4 отсто од бруто домашниот производ (БДП), додека во земјите од еврозоната тој удел бил 50,7 отсто. Ова е продолжување на трендот на намалување кој трае од 2020 година, кога долгот надминувал 60 отсто од БДП.

Што значи долг на домаќинствата во однос на БДП?

Во долгот на домаќинствата се вклучуваат станбените кредити, потрошувачките заеми и сите други форми на задолжување на граѓаните.

Кога тој долг ќе се изрази како процент од БДП, економистите можат да споредуваат земји со различна големина, бидејќи приватниот долг се става во однос со вкупното економско производство на државата.

Овој показател не покажува колку просечно семејство должи, туку покажува колку е задолжен секторот на домаќинствата во однос на економската сила на националната економија.

На пример, вредност од 50 отсто значи дека вкупниот долг на домаќинствата одговара на половина од годишниот БДП на земјата.

Зошто овој показател е важен?

Големиот долг на домаќинствата сам по себе не мора да биде проблем.

Во државите со развиен пазар на недвижности, каде купувањето станови и куќи најчесто се финансира со кредити, како и во земјите со развиен финансиски систем, се очекува задолженоста да биде поголема.

Сепак, прекумерната задолженост може да ја продлабочи економската криза кога ќе дојде до забавување на економијата.

Европската комисија смета дека ниво над 55 отсто од БДП претставува потенцијален макроекономски ризик, бидејќи токму приватните долгови во минатото често биле причина за големи финансиски кризи. За потсетување, глобалната финансиска криза од 2008 година започна токму поради презадолженоста на домаќинствата, а не на државите.

Северна Европа предничи по задолженост

Еден од најинтересните заклучоци од истражувањето е јасната поделба меѓу северот и југот на Европа.

Дури седум земји од Европската унија имаат долг на домаќинствата поголем од 55 отсто од БДП, а сите се наоѓаат во северна или западна Европа.

Од друга страна, земјите од југот имаат значително пониско ниво на задолженост кај граѓаните. Така, долгот на домаќинствата во Италија изнесува 35,9 отсто од БДП, во Грција 38 отсто, а во Шпанија 42,9 отсто – сите под просекот на Европската унија.

Иако владите на овие земји се меѓу најзадолжените во Европа, нивните граѓани, во споредба со северот на континентот, многу поретко се одлучуваат за големи кредитни задолжувања.

10 земји со најзадолжени домаќинства

10. Германија – 49,0%

Најголемата европска економија се наоѓа блиску до просекот на ЕУ. Една од причините е релативно нискиот удел на сопственици на недвижности – само 46,7 отсто од населението имало сопствен дом во 2022 година, што е меѓу најниските стапки во Европа. Големиот пазар за изнајмување станови и отсуството на даночни олеснувања за камати на станбени кредити ја намалиле потребата на граѓаните за големи хипотекарни задолжувања.

9. Португалија – 53,9%

Вкупниот долг на домаќинствата кон крајот на 2025 година достигнал околу 171 милијарда евра, што е раст од 8,6 отсто во однос на претходната година. Главната причина се станбените кредити, поттикнати од еден од најбрзите растови на цените на недвижностите во Европската унија. Повеќе од 90 отсто од хипотекарните кредити се поврзани со променливи или комбинирани каматни стапки поврзани со Еурибор, поради што граѓаните се особено чувствителни на промените на каматите на Европската централна банка.

8. Кипар – 54,2%

Централната банка на Кипар наведува дека односот на долгот на домаќинствата и БДП е намален за околу 62 отсто од крајот на 2016 година. Сепак, околу една третина од вкупниот долг сè уште го сочинуваат стари проблематични кредити кои постепено се решаваат.

7. Белгија – 56,4%

Дури 43,1 отсто од белгиските домаќинства отплаќаат станбен кредит, што е значително повеќе од просекот на ЕУ од 24,3 отсто. Повеќето од овие кредити имаат фиксна каматна стапка. Во текот на 2025 година, вредноста на новите хипотекарни кредити пораснала од 31,7 на 40,7 милијарди евра.

6. Франција – 59,5%

Француските хипотекарни кредити најчесто имаат фиксна каматна стапка, за разлика од Португалија или Шпанија. Дополнително, правилата за задолжување се строги – граѓаните вообичаено не можат да издвојуваат повеќе од една третина од нето приходите за отплата на кредитите.

5. Луксембург – 60,5%

Најголем дел од долгот го сочинуваат станбените кредити, кои претставуваат околу 90 отсто од вкупното задолжување на домаќинствата. Сепак, речиси половина од домаќинствата воопшто немаат долгови, додека медијалниот нето имот на едно домаќинство во 2023 година изнесувал околу 676.000 евра.

4. Финска – 62,9%

Задолженоста е речиси целосно поврзана со станбеното прашање. Станбените кредити сочинуваат околу 63 отсто од вкупниот долг на домаќинствата, а кога ќе се вклучат и кредитите што ги земаат станбените заедници и кои се пренесуваат на купувачите на станови, нивниот удел расте на околу 75 отсто. Поради тоа, финските власти во последните години ја заоструваат регулативата.

3. Шведска – 82,3%

Шведска е една од европските земји кои најмногу се потпираат на хипотекарни кредити. Доминираат кредитите со променлива каматна стапка, па домаќинствата се многу чувствителни на растот на каматите.

2. Данска – 84,1%

Данска со години има една од највисоките стапки на задолженост на домаќинствата во Европа. Сепак, високиот долг во голема мера го ублажуваат значителното пензиско штедење и високата вредност на недвижностите што ги поседуваат граѓаните. Долгот на домаќинствата изнесува околу 177 отсто од расположливиот приход, што е меѓу највисоките нивоа во Европската унија.

1. Холандија – 93,5%

Холандските домаќинства се убедливо најзадолжени во Европа. Според податоците на Централната банка на Холандија, причината лежи во државната политика која ги поттикнува граѓаните да купуваат недвижности со помош на кредити. Даночните олеснувања за каматите и можноста да се земе кредит во висина на целосната вредност на недвижноста придонеле за високата задолженост.

Во исто време, тој долг е проследен и со голема финансиска имотна состојба на граѓаните, како и силен пензиски систем кој ги намалува ризиците.