[ФОТО] Кога „Made in Yugoslavia“ ќе го освои Западот: Поради овие 3 производи Германците, Швеѓаните и Французите чекале во редови

Супермен

17/11/2026

12:32

637

Големина на фонт

а а а

Кога во социјалистичка Југославија се разви потрошувачко општество, домашните потрошувачи најмногу ги ценеа стоките со германски, американски или јапонски етикети. Made in Yugoslavia“ не предизвикуваше претеран ентузијазам дури ни дома, а камоли во странство. И покрај ова, имаше производи со токму оваа етикета што го освоија пребирливиот западен пазар. Ова е приказната за три такви деловни потфати.

Од партизански скии до светски подиуми

Руди Финџгар (1920–1995) имал само 15 години кога за првпат учествувал во натпревар во скијачки скокови, на скии што самиот ги изработил. Неговата успешна спортска кариера била прекината од Втората светска војна - прво бил мобилизиран во Вермахтот, од каде што избегал за да им се придружи на партизаните, за кои почнал да изработува скии.

Веднаш по завршувањето на војната, тој основал фабрика за скии во градот Бегуње, која во 1952 година била наречена „Елан“. Иако иновацијата била речиси непознат концепт во повеќето југословенски фабрики, инженерите на „Елан“ постојано ги подобрувале своите производи.

Клучната пресвртница дошла кога решиле да влезат на светската сцена со потпишување договор со младиот и тогаш малку познат шведски скијач Ингемар Стенмарк. Одлуката за спонзорирање на овој талент морала да биде одобрена од работничкиот совет. Како што подоцна раскажал Винко Богатај, тогашен директор на скијачкиот оддел на „Елан“, на членовите на советот им било многу тешко да поверуваат дека инвестирањето многу пари во млад скијач ќе резултира со зголемена продажба и заработка.


Сепак, тие решиле да пробаат практика што е стандардна во спортот денес. Стенмарк станал скијачот со најмногу победи на Светскиот куп, освојувајќи дури 68 трки, заедно со две олимписки и три светски злата - сите на скии на „Елан“. Глетката на Стенмарк на победничкиот подиум гордо држејќи скии со ознака „Made in Yugoslavia“ остана врежана во сеќавањето на цели генерации, а славата на овој бренд продолжи да ја шират словенечките скијачки гиганти како што се Јурет Франк, Бојан Крижај и Матеја Свет. До ден-денес, „Елан“ го зачува статусот на индустриски гигант од мала земја.

Социјалистички капиталисти од Велење

Колку силен бренд беше „Горење“ на Западот, најдобро сведочи глетката на светлечките букви од оваа најпозната југословенска фабрика за апарати за домаќинство на врвот на облакодер во предградието на Париз. Нивниот пат до успех беше различен од оној на „Елан“. Сè започна во 1961 година со извоз на околу 200 шпорети во Западна Германија преку „Некерман“, голема компанија за каталошка продажба.

Откако производите го докажаа својот квалитет на бараниот германски пазар, во 1965 година започна поголем извоз на шпорети. Во 1971 година, Горење основа своја трговска компанија во Минхен и во првата година забележа промет од 20 милиони германски марки. Набрзо се појавија филијали во Австрија, Франција, Данска и Италија, а во средината на Студената војна, во 1978 година, компанијата направи претходно незамислив потег за социјалистичка компанија - го купи германскиот производител на радио и ТВ опрема „Кертинг“. Со овој типично капиталистички потфат, „Горење“ ја зајакна својата позиција во земја позната по висококвалитетни апарати за домаќинство.

За просечниот германски купувач, етикетата „Made in Yugoslavia“ сама по себе не значеше многу, и веројатно претставуваше пречка на почетокот. Сепак, апаратите се наметнаа поради односот помеѓу квалитетот и поволната цена, па дури и во поновите германски каталози, покрај машините за перење, шпоретите и фрижидерите на „Горење“, често може да се види ознаката sehr beliebt (многу омилена). Така, компанијата за производство на земјоделска опрема, основана во Велење во 1950 година, прерасна во еден од осумте најголеми европски производители на апарати за домаќинство.


Моќта на маркетингот и „Тетка Вегета“

Недолго откако дипломираната хемичарка Злата Бартл - позната како „Тетка Вегета“ - ја создаде Вегета во 1959 година, менаџментот на „Подравка“ сфати дека не е доволно само да се направи добар производ и да се пласира на полиците. Веќе во 1962 година, во Загребскиот центар за домаќинство беше формиран тим за маркетиншко истражување на навиките во исхраната и традиционалните јадења.

Потоа следеа организирани демонстрации на готвење, како и објавување на брошури со рецепти и упатства за употреба. На почетокот на седумдесеттите години, беше дефиниран препознатлив визуелен идентитет со задолжителното сино пакување и лицето на готвачот, додека оригиналното име Вегета 40 беше скратено на едноставно, незаборавно и меѓународно прифатливо име - Вегета. Маркетинг агенцијата Ожеха, исто така, учествуваше во градењето на тој бренд.

Извозот во Унгарија и Советскиот Сојуз започна во 1967 година, каде што зачинот брзо стана масовно популарен - репортажа од Будимпешта од 1979 година во која домаќинка се жали дека не може да најде вегета во целиот град останува незаборавна. Од 1971 година започна извозот во Австрија, Шведска, Германија и Чехословачка, со постојан раст - во 1979 година, извозот скокна за 50 проценти, а во 1980 година за дополнителни 40 проценти. На германскиот пазар, прво се продаваше во продавници во сопственост на Турци и Југословени, а од 1981 година стана трајно достапен во речиси сите германски продавници.


„Подравка“ разви маркетиншки пристап необичен за социјализмот: имаше свое креативно студио, оддел за дизајн, фото студио и соработка со надворешни агенции. За ова придонесе и кратката, но иконска телевизиска емисија „Мали тајни на големите кујнски мајстори“, водена од Оливер Млакар или Иво Сердар, додека јадењата - нужно зачинети со вегета - ги подготвуваше Стево Карапанџа, најголемата кулинарска ѕвезда на тие простори.

Сепак, ниеден маркетинг немаше да успее доколку производот не беше со доволен квалитет и применлив во речиси секоја национална кујна. Дури и денес, Вегета е водечки европски бренд на дехидрирани мешавини од зачини и добитник на германската награда Топ Марка 2025.


Спонзорирани линкови

Маркетинг
назад до tocka.com.mk