Според податоците на „Евростат“, од 2010 до крајот на 2024 година кириите во ЕУ во просек пораснале за 26,7 отсто, што доведува до тоа и просечен стан во некои градови да стане вистински луксуз.

Градови во кои киријата „јаде“ цела плата

На самиот врв често се наоѓаат микропазари со огромна куповна моќ, како Монако, каде месечната кирија за еднособен стан изнесува околу 6.500 евра.

Меѓу „големите“ градови, Лондон останува симбол на кризата со кириите – околу 2.680 евра месечно за еднособен стан според медијаната на објавените огласи, додека во најскапите делови како Кенсингтон и Челзи, просечните цени достигнуваат 3.520 фунти месечно.

Слично е и со градови кои привлекуваат високо платени меѓународни работни места и финансии, како Цирих – околу 2.570 евра за еднособен стан.

Амстердам веќе со години е пример како „идеалната“ економија и ограничената понуда на станови предизвикуваат експлозија на кириите – околу 2.255 евра месечно за еднособен стан според медијаната на огласите, додека за наместени станови „HousingAnywhere“ бележи околу 2.100 евра месечно во последниот квартал на 2024.

Интересно е дека високо котира и Рејкјавик – околу 2.250 евра за еднособен стан, што на прв поглед звучи изненадувачки, но се објаснува со ограничена градба и силен притисок од туризам и доселеници.

Во Даблин, кој привлече технолошки гиганти и големи бранови на работна миграција, киријата е околу 2.000 евра месечно за еднособен стан.

Париз останува Париз – околу 1.900 евра месечно, со посебни правила на пазарот: голема побарувачка од студентите, глобална привлечност и ограничена понуда во „добрите“ арондисмани.

Копенхаген е често најскап во Скандинавскиот регион – околу 1.795 евра за еднособен стан, со типичен проблем на голем број млади и меѓународни работници со ограничен станбен фонд.

Зошто токму овие градови имаат највисоки кирии?

Првиот фактор е пазарот на труд. Градови со глобални компании, финансии, ИТ сектор и меѓународни институции создаваат дополнителна побарувачка. Кога доаѓаат луѓе со плати повисоки од локалниот просек, наемот станува аукција, а цените растат и за староседелците.

Вториот фактор е ограничената понуда. Во историските центри и градови со строги урбанистички правила нема простор за масовна градба, а бавната постапка на издавање дозволи и растот на трошоците за градба дополнително го зголемуваат недостигот.

Третиот фактор е туризмот и краткорочниот наем. Во градови со голем туристички промет, дел од становите се користат за краткорочен наем, што ја намалува понудата за долгорочен наем и дополнително ги зголемува цените. Европскиот парламент во своја анализа посочува дека растот на краткорочниот наем, особено во веќе затегнати пазари, ја намалува долгорочната понуда и концентрирано влијае на одредени квартови.

А каде е Скопје во таа слика?

Кога сето ова ќе се стави на европската мапа, Скопје сè уште е значително поевтино од најскапите градови, но веќе не е евтино во однос на локалните примања. За еднособен или помал двособен стан во попривлечните делови од градот најчесто се бараат околу 300 до 450 евра месечно, додека во Центар, Дебар Маало, Карпош или Аеродром цените за понови и подобро опремени станови одат и 450–600 евра, а за поголеми станови и повеќе.

Во превод, разликата меѓу „најскапата Европа“ и Скопје не е толку во самата кирија, туку во односот меѓу киријата и просечната плата. Иако апсолутните цени се пониски отколку во Лондон, Амстердам или Цирих, за голем дел од луѓето киријата зазема огромен дел од месечниот буџет.

Проблемот дополнително се чувствува затоа што побарувачката за станови во атрактивни населби е голема, понудата на квалитетни станови е ограничена, а цените на новоградбата постојано растат – што директно се прелева и на пазарот на изнајмување. Често висината на киријата не оди рака под рака со квалитетот на станот, ниту со правната сигурност за станарите.