Долговечноста не значи само повеќе години живот, туку повеќе години во добро здравје – период без хронични болести, со зачувана физичка и ментална функција. Токму затоа денес сè повеќе се зборува за „health span“, односно здрав животен век, а не само за животен век.

Кои фактори го забрзуваат процесот на стареење?

Загадување на воздухот

Најчестите гасови и честички што предизвикуваат штета кога нивната концентрација е висока во воздухот се ПМ2,5, ПМ10, VOC (испарливи органски соединенија), CO2 (јаглерод диоксид), CO (јаглерод моноксид), HCHO (формалдехид CH2O) и сл. Тие го зголемуваат ризикот од кардиоваскуларни заболувања, белодробни болести и одредени типови карцином. Долгорочното изложување на загаден воздух директно го скратува животниот век.

Загадена вода и хемикалии

Тешките метали и ендокрините нарушувачи од околината влијаат врз хормоналниот баланс, метаболизмот и клеточната регенерација, со што се забрзува биолошкото стареење.

Хроничен стрес

Постојаната психолошка напнатост го одржува покачено нивото на кортизол, што доведува до инсулинска резистенција, ослабен имунитет и зголемено воспаление. Хроничниот стрес е тивок, но моќен забрзувач на стареењето.

Социјална изолација

Осаменоста не е само емоционален проблем. Таа е поврзана со повисоки нивоа на воспалителни маркери и поголем ризик од срцеви заболувања и депресија. Луѓето кои имаат исполнет социјален живот живеат подолго.

Високо преработена храна

Исхрана богата со шеќери, трансмасти и адитиви доведува до дебелина, дијабетес тип 2 и кардио-васкуларни заболувања – водечки причини за предвремена смрт.

Недостаток на движење

„Седечкиот“ начин на живот и недоволната физичка активност ја намалува мускулната маса, ја влошува чувствителноста на инсулин и го зголемува ризикот од метаболички синдром.

Лош сон

Нарушениот сон влијае врз хормоналниот баланс, имунитетот и способноста на телото да се регенерира.

Фактори што ја поддржуваат долговечноста

Чиста животна средина

Контактот со природата, зелени површини и чист воздух го намалува стресот и тивкото воспаление. Дури и кратки прошетки во парк имаат позитивен ефект врз нашето здравје.

Редовна физичка активност

Пешачење, пливање, велосипедизам и тренинг со тежина се едни од најмоќните „лекови“ за долг живот. Физичката активност го подобрува кардио-васкуларното здравје, метаболизмот и когнитивната функција.

Социјална поврзаност

Припадноста кон заедница, семејството и пријателите се поврзани со подолг и поквалитетен живот.

Свежа и сезонска храна

Исхрана богата со зеленчук, овошје, мешунки, јаткасти плодови, риба и здрави масти – со умерен внес на калории – е поврзана со намален ризик од хронични заболувања.

Квалитетен сон

Седум до осум часа сон дневно се неопходни за клеточна регенерација и хормонална стабилност.

Превентивни прегледи

Раната детекција на ризици и заболувања овозможува навремена интервенција и значително го продолжува здравиот животен век.

Биомаркери што ја мерат биолошката возраст

Современата медицина овозможува проценка на биолошката, а не само на т.н. хронолошка возраст (според датата на раѓање). Биолошката возраст ја одразува реалната состојба на клетките и органите.

Меѓу најважните маркери за одредување на биолошката возраст се:

• Воспалителни показатели (CRP, интерлеукин-6)

• Метаболички маркери (гликоза, HbA1c, инсулин, липиден профил)

• Крвен притисок и пулс во мирување

• Должина на теломери и митохондријална функција

• Хормонален баланс

• Функционални тестови како сила на ракување и VO₂max

Интересно е што функционалните показатели – мускулната сила, рамнотежата и издржливоста – често подобро ја предвидуваат смртноста од лабораториските анализи.

Мускулите како орган на долговечноста

Мускулите не се важни само за движење. Тие се ендокрин орган што лачи миокини – сигнални молекули кои влијаат врз мозокот, срцето и имунолошкиот систем.

Губењето на мускулна маса со возраста (саркопенија) е силен индикатор за намалена функционалност и пократок животен век. Комбинацијата од зголемени масни наслаги и намалена мускулна маса – саркопенична обезност – дополнително го забрзуваат стареењето.

Редовната физичка активност и оптималниот внес на протеини се клучни стратегии за зачувување на мускулите.

Долговечноста како култура, а не како моментален тренд

Современите примери од земји со развиени стратегии за здраво стареење покажуваат дека долговечноста не се базира на екстремни интервенции или биохакинг, туку на умереност, превенција и општествена одговорност.

Клучната порака е едноставна: генетиката поставува основа, но секојдневните избори – што јадеме, како се движиме, колку спиеме и како се поврзуваме со другите – ја одредуваат брзината со која старееме.

Долгиот живот не е случајност. Тој е резултат на континуирани, мали и свесни одлуки што ги носиме секој ден.

Комерцијален текст